การเติบโตอย่างรวดเร็วของเวียดนามทดสอบความเป็นผู้นำด้านการท่องเที่ยวของไทย

จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติที่ไทยนำหน้าเวียดนามลดลงอย่างมาก จากเกือบ 22 ล้านคนในปี 2562 เหลือเพียง 5.9 ล้านคนในช่วงสิบเดือนแรกของปี 2569 การเติบโตของเวียดนามได้รับการสนับสนุนจากการขยายเที่ยวบินตรงและการเติบโตอย่างแข็งแกร่งจากตลาดรัสเซีย อินเดีย และตลาดในภูมิภาค ในขณะที่ไทยเผชิญกับจำนวนนักท่องเที่ยวที่ลดลงและความท้าทายด้านการเชื่อมต่อ

ผู้ประกอบการท่องเที่ยวไทยระบุว่า การแข่งขันที่ลดลง ความล่าช้าที่ด่านชายแดน ขั้นตอนการเข้าเมืองที่ไม่สม่ำเสมอ และการรับรู้ถึงต้นทุนและมูลค่าที่เปลี่ยนแปลงไป เป็นปัญหาสำคัญ แนวทางแก้ไขที่เสนอแนะ ได้แก่ การขยายเส้นทางบินตรง การปรับปรุงกระบวนการตรวจคนเข้าเมืองและด่านชายแดน และการพัฒนาประสบการณ์และบริการดิจิทัลที่มีมูลค่าสูงขึ้น

ความเหนือกว่าของประเทศไทยในฐานะจุดหมายปลายทางการท่องเที่ยวอันดับหนึ่งของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังเผชิญกับบททดสอบที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน ข้อมูลเศรษฐกิจมหภาคและการวิเคราะห์การค้าล่าสุดเผยให้เห็นว่า ช่องว่างจำนวนนักท่องเที่ยวระหว่างไทยและเวียดนามที่เคยมีอยู่มหาศาลกำลังหดตัวลงอย่างรวดเร็ว โดยมีสาเหตุมาจากการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างในรูปแบบการเดินทางในภูมิภาค การขยายตัวอย่างรวดเร็วของอุตสาหกรรมการบิน และการรับรู้ถึงต้นทุนและมูลค่าที่เปลี่ยนแปลงไปในกลุ่มนักท่องเที่ยวหลัก

ประเด็นสำคัญ

• ช่องว่างจำนวนนักท่องเที่ยวลดลงสู่ระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์:จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติที่เดินทางมาเยือนระหว่างไทยและเวียดนามลดลงอย่างมากจาก 22 ล้านคนในปี 2019 เหลือเพียง 5.9 ล้านคนในช่วงสิบเดือนแรกของปี 2026
• เวียดนามคว้าตลาดการเติบโตเชิงกลยุทธ์:การขยายเที่ยวบินตรงส่งผลให้เวียดนามได้รับผลประโยชน์มหาศาล รวมถึงจำนวนนักท่องเที่ยวชาวรัสเซียที่เพิ่มขึ้นถึง 160.6% และการดึงดูดนักท่องเที่ยวชาวอินเดียและนักท่องเที่ยวในภูมิภาคได้อย่างแข็งแกร่ง
• ความจำเป็นเร่งด่วนในการปฏิรูปโครงสร้าง:เนื่องจากผู้ประกอบการไทยเกือบ 60% รายงานว่าสูญเสียความสามารถในการแข่งขัน อุตสาหกรรมในประเทศจึงต้องให้ความสำคัญกับการสร้างเครือข่ายเที่ยวบินตรง การปรับปรุงกระบวนการตรวจคนเข้าเมืองให้คล่องตัว และเพิ่มคุณค่าด้านประสบการณ์ให้มากขึ้น

การย้อนมองประวัติศาสตร์แสดงให้เห็นถึงขนาดของการเปลี่ยนแปลง ในปี 2019 ก่อนการระบาดของโควิด-19 ประเทศไทยต้อนรับนักท่องเที่ยวต่างชาติ 39.9 ล้านคน เทียบกับเวียดนาม 18 ล้านคน ซึ่งเป็นช่องว่างที่น่าตกใจเกือบ 22 ล้านคน แต่ภายในปี 2025 จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติของไทยลดลงเหลือประมาณ 33 ล้านคน ในขณะที่เวียดนามเพิ่มขึ้นเป็น 21.2 ล้านคน ทำให้ช่องว่างลดลงเหลือ 11.8 ล้านคน

การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและเห็นได้ชัด จากข้อมูลที่รวบรวมในช่วงสิบเดือนแรกของปี 2026 ประเทศไทยมีนักท่องเที่ยวต่างชาติ 25.4 ล้านคน ขณะที่เวียดนามเพิ่มขึ้นเป็น 19.5 ล้านคน ทำให้จำนวนนักท่องเที่ยวทั้งสองประเทศลดลงเหลือเพียง 5.9 ล้านคน ส่งผลให้มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย (UTCC) ได้ปรับลดคาดการณ์จำนวนนักท่องเที่ยวสำหรับปี 2026 ลงเหลือประมาณ 31.5 ล้านคน ซึ่งลดลง 4.5% เมื่อเทียบกับปีที่แล้วผลสำรวจของ UTCC ในเวลาต่อมาตอกย้ำความวิตกกังวลภายในประเทศ โดยเผยให้เห็นว่าผู้ประกอบการท่องเที่ยวในประเทศ 59.1% เชื่อว่าประเทศไทยกำลังสูญเสียความได้เปรียบในการแข่งขันให้กับคู่แข่งในภูมิภาคอย่างเห็นได้ชัด

วิเคราะห์ปัจจัยขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงระดับภูมิภาค

ผู้เชี่ยวชาญในอุตสาหกรรมชี้ให้เห็นถึงปัจจัยหลายประการที่ส่งผลต่อการเติบโตของเวียดนาม ในขณะที่ประเทศไทยยังคงเผชิญกับปัญหาคอขวดในระดับท้องถิ่น เช่น กฎระเบียบการเข้าเมืองที่ไม่สอดคล้องกัน ความแออัดที่ด่านตรวจคนเข้าเมืองในศูนย์กลางการขนส่งทางตอนใต้ เช่น สะเดา และความรู้สึกไม่ปลอดภัยที่ยังคงมีอยู่ เวียดนามกลับสามารถคว้าโอกาสในกลุ่มตลาดที่มีศักยภาพการเติบโตสูงได้ด้วยกลยุทธ์เชิงโครงสร้างที่วางแผนไว้เป็นอย่างดี

• ข้อเสียเปรียบด้านการบินและเส้นทางบินตรง:ปัจจัยสำคัญคือการเชื่อมต่อเที่ยวบิน นายวิเชียร แก้วสมบูรณ์ ผู้อำนวยการสถาบันยุทธศาสตร์การค้า UTCC กล่าวว่า เวียดนามได้ขยายเส้นทางบินตรงแบบจุดต่อจุดอย่างแข็งขัน ซึ่งเห็นได้ชัดเจนในตลาดรัสเซีย: ในช่วงเก้าเดือนแรกของปี 2026 ไทยมีนักท่องเที่ยวชาวรัสเซียเดินทางมาถึง 1.27 ล้านคน (คงที่เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า) ในขณะที่เวียดนามมีจำนวนเพิ่มขึ้นถึง 160.6% เป็น 1.13 ล้านคน โดยได้รับแรงผลักดันจากการเปิดเที่ยวบินตรง ในทางกลับกัน ไทยยังคงพึ่งพาเที่ยวบินต่อหลายเที่ยวหรือเที่ยวบินผ่านตะวันออกกลางที่มีต้นทุนสูงสำหรับเส้นทางบินระยะไกลหลายเส้นทาง
• พลวัตการท่องเที่ยวระยะสั้นที่เปลี่ยนแปลงไป:แหล่งท่องเที่ยวหลักของไทยประสบกับภาวะหดตัว จำนวนนักท่องเที่ยวจากมาเลเซียลดลง 15.2% (ส่วนหนึ่งเกิดจากความล่าช้าที่ด่านตรวจคนเข้าเมืองและสภาพอากาศที่ไม่เอื้ออำนวย) ในขณะที่การเติบโตจากตลาดอินเดียและตลาดในภูมิภาคหันมาให้ความสำคัญกับโครงสร้างราคาที่แข่งขันได้และการสร้างแบรนด์แหล่งท่องเที่ยวใหม่ของเวียดนามมากขึ้น

ลำดับความสำคัญหลักสำหรับระบบนิเวศการท่องเที่ยวของประเทศไทย

สำหรับภาคธุรกิจโรงแรม นักลงทุนภาคเอกชน และนักวางแผนเศรษฐกิจของไทย โมเมนตัมของเวียดนามถือเป็นสัญญาณเตือนที่สำคัญมากกว่าจะเป็นเพียงภาวะชะงักงันชั่วคราว ธนาวัต พลวิชัย ประธาน UTCC เน้นย้ำว่า การแก้ไขปัญหาเหล่านี้จำเป็นต้องมองข้ามอุปสรรคทางเศรษฐกิจมหภาค และเผชิญหน้ากับปัญหาเชิงโครงสร้างอย่างตรงไปตรงมา

เพื่อปกป้องภาคการท่องเที่ยว ซึ่งยังคงเป็นเสาหลักสำคัญของรายได้ประเทศในปี 2027 ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในอุตสาหกรรมต้องดำเนินการเปลี่ยนผ่านสามด้านดังนี้:

1. การปรับปรุงระบบโลจิสติกส์การบินให้ทันสมัย:ทางการไทยต้องส่งเสริมให้สายการบินทั้งในประเทศและต่างประเทศจัดหาเส้นทางบินตรงเพื่อหลีกเลี่ยงศูนย์กลางการบินที่แออัด โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมืองรองในตลาดที่มีผลตอบแทนสูงในยุโรปและเอเชีย
2. ยกระดับคุณค่าและสถาปัตยกรรมบริการ:ในขณะที่ต้นทุนการดำเนินงานและภาวะเงินเฟ้อสร้างแรงกดดันต่อผู้ให้บริการด้านการท่องเที่ยวในท้องถิ่น การแข่งขันโดยอาศัยปริมาณต้นทุนต่ำเพียงอย่างเดียวจึงไม่สามารถทำได้อีกต่อไป ผู้ประกอบการต้องปรับตัวไปสู่การท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ที่มีคุณค่าสูง การบูรณาการด้านสุขภาพ และโครงสร้างพื้นฐานการเข้าเมืองแบบดิจิทัลที่ราบรื่น เพื่อให้สามารถกำหนดราคาระดับพรีเมียมได้อย่างสมเหตุสมผล
3. ลดความยุ่งยากซับซ้อนในระดับสถาบัน:การแก้ไขปัญหาความล่าช้าทางด้านการบริหารที่ด่านตรวจคนเข้าเมืองและพรมแดนทางบกเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งต่อการฟื้นฟูการเดินทางที่ราบรื่นสำหรับประเทศเพื่อนบ้านในภูมิภาค เช่น มาเลเซียและอินเดีย

ท้ายที่สุดแล้ว การเติบโตอย่างรวดเร็วของเวียดนามไม่ได้หมายความว่าไทยจะโค่นล้มตำแหน่งผู้นำด้านการท่องเที่ยวในทันที แต่เป็นการบ่งบอกถึงการสิ้นสุดยุคแห่งความประมาทอย่างเด็ดขาด เพื่อให้ไทยสามารถรักษาฐานะผู้นำด้านการท่องเที่ยวของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ไว้ได้ ภาคส่วนภาครัฐและเอกชนต้องมองว่าช่องว่างจำนวนนักท่องเที่ยวที่ลดลงนี้เป็นการปรับตัวของตลาดอย่างถาวร ด้วยการปรับปรุงนโยบายการบิน ปรับปรุงโครงสร้างต้นทุนและคุณค่าของธุรกิจโรงแรมและการบริการในท้องถิ่น และลดอุปสรรคทางด้านระบบราชการที่ด่านเข้าเมือง ไทยสามารถเปลี่ยนจากการตั้งรับแบบปิดกั้นไปสู่การเติบโตที่ยั่งยืนและให้ผลตอบแทนสูงได้